Bir tutamı bile cacıktan poğaçaya, zeytinyağlılardan salatalara kadar birçok yemeğin havasını değiştirmeye yetiyor. Kendine özgü kokusu ve ferah aromasıyla mutfağın en sevilen yeşilliklerinden biri olan dereotu, yalnızca lezzetiyle değil, içerdiği vitaminler, mineraller ve bitkisel bileşenlerle de dikkat çekiyor.
Dereotunun faydaları arasında antioksidan alımına katkı sağlaması, bağışıklık ve göz sağlığını destekleyen besin öğeleri içermesi, yemeklere düşük kalorili şekilde lezzet katması ve sindirimi destekleyen bir beslenme düzenine yardımcı olması sayılabilir. Bununla birlikte dereotu genellikle küçük miktarlarda tüketildiği için besin değerleri değerlendirilirken porsiyon büyüklüğünü göz önünde bulundurmak gerekiyor.
Bilimsel adı Anethum graveolens olan dereotu, maydanoz, kereviz, kişniş ve havuçla aynı bitki ailesinde yer alan aromatik bir bitkidir. Yaprakları taze veya kurutulmuş, tohumları ise baharat olarak kullanılabilir. Dereotu tohumu, yağı, özü ve takviyeleri taze dereotuna göre daha yoğun bileşenler içerdiği için bunların etkileri aynı kabul edilmemelidir. Hadi gelin biz şimdi taptaze dereotunun faydaları nelerdir öğrenelim, dereotu neye iyi gelir, nasıl tüketilir adım adım anlatalım.
Dereotunun olası faydaları, içerdiği C vitamini, A vitamini öncülü karotenoidler, flavonoidler ve aromatik uçucu bileşenlerle ilişkilidir. Ancak dereotunun herhangi bir hastalığı tek başına önlediğini veya tedavi ettiğini söylemek mümkün değildir.
Dereotunun öne çıkan faydaları şöyle sıralanabilir:
Antioksidan alımına katkı sağlar: Dereotu flavonoidler, karotenoidler ve farklı aromatik bitki bileşenleri içerir. Bu bileşenler vücuttaki hücreleri oksidatif strese karşı koruyan dengeli bir beslenme düzenine katkıda bulunabilir. Dereotu ve dereotu ürünleriyle yapılan çalışmalarda antioksidan belirteçler üzerinde bazı olumlu sonuçlar görülse de mevcut bulgular kesin bir tedavi etkisi göstermiyor.
Bağışıklık sistemini destekleyen besin öğeleri içerir: Taze dereotu C vitamini içerir. C vitamini, bağışıklık sisteminin normal çalışmasına katkıda bulunur ve vücutta antioksidan olarak görev yapar. Ancak dereotu genellikle birkaç dal veya birkaç kaşık şeklinde tüketildiği için tek başına günlük C vitamini ihtiyacını karşılamaz.
Göz sağlığını destekleyebilir: Dereotu, vücutta A vitaminine dönüştürülebilen bazı karotenoidleri içerir. A vitamini normal görmenin, bağışıklık sisteminin ve hücresel gelişimin korunmasında rol oynar. Dereotu bu besin öğelerinin alınmasına katkı sağlayabilir ancak temel A vitamini kaynağı olarak görülmemelidir.
Cilt ve bağ dokusunun korunmasına katkı sağlar: Dereotunda bulunan C vitamini, vücudun kolajen üretiminde görev alır. Kolajen cilt, damarlar ve diğer bağ dokularının yapısında bulunan önemli bir proteindir. Dereotu dengeli beslenme içinde bu sürece küçük bir katkı sağlayabilir.
Sindirimi destekleyen öğünlerde kullanılabilir: Dereotu geleneksel olarak hazımsızlık, şişkinlik ve gaz şikayetleri için kullanılan aromatik bitkilerden biridir. Bununla birlikte bu etkilerin önemli bir bölümü geleneksel kullanıma, hayvan çalışmalarına veya dereotu tohumu ve özleriyle yapılan sınırlı araştırmalara dayanıyor. Taze dereotu sindirim sistemi hastalıklarının tedavisi olarak görülmemelidir.
Kalp ve damar sağlığını destekleyen bir beslenme düzenine katkıda bulunabilir: Dereotu tozu, özü ve takviyeleriyle yapılan bazı insan çalışmalarında toplam kolesterol, LDL kolesterol ve trigliserit düzeylerinde iyileşmeler gözlemlendi. Ancak araştırmalarda kullanılan miktarlar, yemeklerin üzerine serpilen taze dereotu miktarından farklıdır. Bu nedenle taze dereotunun kolesterolü tek başına düşürdüğü söylenemez.
Kan şekeri kontrolü üzerine araştırılmaktadır: Bazı çalışmalarda dereotu tozu ve takviyelerinin kan şekeriyle ilişkili göstergeler üzerindeki etkileri incelendi. Sonuçlar umut verici olabilse de çalışmaların sayısı ve kalitesi kesin bir öneri sunmak için yeterli değildir. Dereotu, diyabet ilacının veya doktor tarafından verilen beslenme planının yerine kullanılmamalıdır.
Yemeklere düşük kalorili şekilde aroma kazandırır: Dereotu az miktarda kullanıldığında öğünün kalorisini belirgin şekilde artırmadan lezzet sağlar. Salata, yoğurt, sebze, balık ve yumurta yemeklerinde tuzlu soslar yerine aromayı güçlendirmek amacıyla kullanılabilir.
Bitkisel besin çeşitliliğini artırır: Dereotu tek başına güçlü bir vitamin veya mineral takviyesi değildir. Ancak diğer sebzeler ve yeşilliklerle birlikte tüketildiğinde beslenmedeki bitkisel çeşitliliğin artmasına yardımcı olur.
USDA verilerine göre 100 gram taze dereotu yaklaşık 43 kaloridir. Ancak bir oturuşta 100 gram dereotu tüketmek pek yaygın değildir. Yemeklerde kullanılan miktar çoğunlukla 5 ile 10 gram arasında değişir.
Aşağıdaki tabloda 100 gram taze dereotu ile yaklaşık 10 gramlık mutfak porsiyonunun tahmini besin değerleri yer alıyor:
| Besin öğesi | 100 gram taze dereotu | Yaklaşık 10 gram dereotu |
|---|---|---|
| Kalori | 43 kcal | 4 kcal |
| Protein | 3,46 gram | 0,35 gram |
| Karbonhidrat | 7,02 gram | 0,70 gram |
| Lif | 2,10 gram | 0,21 gram |
| Yağ | 1,12 gram | 0,11 gram |
| C vitamini | Yaklaşık 85 miligram | Yaklaşık 8,5 miligram |
| A vitamini | Yaklaşık 386 mikrogram RAE | Yaklaşık 39 mikrogram RAE |
| Kalsiyum | Yaklaşık 208 miligram | Yaklaşık 21 miligram |
| Demir | Yaklaşık 6,6 miligram | Yaklaşık 0,7 miligram |
| Potasyum | Yaklaşık 738 miligram | Yaklaşık 74 miligram |
Değerler dereotunun çeşidine, yetiştirildiği toprağa, tazeliğine ve kullanılan porsiyona göre değişebilir. Tablodaki 10 gramlık değerler, 100 gramlık USDA verileri üzerinden yaklaşık olarak hesaplanmıştır.
Tabloda 100 gram üzerinden bakıldığında dereotunun vitamin ve mineral değerleri oldukça yüksek görünebilir. Fakat günlük kullanım miktarı çoğunlukla bunun onda biri veya daha azıdır. Bu nedenle dereotunu tek başına demir, kalsiyum ya da C vitamini ihtiyacını karşılayan bir besin olarak değerlendirmemek gerekir.
Sağlıklı kişiler için belirlenmiş kesin bir günlük dereotu miktarı bulunmaz. Yemeklerde kullanılan birkaç dal veya birkaç yemek kaşığı doğranmış dereotu genellikle dengeli bir beslenme düzenine rahatlıkla eklenebilir.
Dereotu şu şekillerde tüketilebilir:
Cacık, yoğurtlu mezeler ve ayrana eklenebilir.
Salatalarda maydanoz, nane ve taze soğanla birlikte kullanılabilir.
Zeytinyağlı enginar, kabak, bezelye ve bakla yemeklerine eklenebilir.
Balık ve deniz ürünlerinin üzerine serpilebilir.
Omlet, menemen ve haşlanmış yumurtayla birlikte tüketilebilir.
Poğaça, börek, krep ve tuzlu kek harçlarında kullanılabilir.
Patates, havuç ve kabak gibi sebzelerle hazırlanan yemeklere eklenebilir.
Çorba ve soslarda aroma vermek amacıyla kullanılabilir.
Dereotunun kokusunu ve tazeliğini korumak için sıcak yemeklere mümkünse pişirme işleminin sonuna doğru eklemek daha iyi sonuç verir. Uzun süre yüksek sıcaklıkta pişirildiğinde taze aroması azalabilir.
Taze dereotunun yanı sıra kuru dereotu ve dereotu tohumu da kullanılabilir. Kuru dereotunun aroması daha yoğun olduğu için taze dereotuyla bire bir aynı miktarda kullanılmamalıdır. Dereotu tohumu ise daha keskin ve baharatlı bir tada sahiptir.
Dereotu yemeklerde kullanılan normal miktarlarda çoğu kişi için güvenli kabul edilir. Ancak yoğunlaştırılmış dereotu ürünleriyle mutfakta kullanılan taze dereotu aynı değildir.
Dereotu tüketirken şu noktalara dikkat edilebilir:
Alerjisi olanlar tüketmemelidir: Dereotu bazı kişilerde alerjik reaksiyona neden olabilir. Dereotu yedikten sonra ağızda kaşıntı, dudak veya boğazda şişme, nefes almada güçlük ya da yaygın döküntü oluşursa acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Takviye ve özler gelişigüzel kullanılmamalıdır: Dereotu kapsülü, tohumu, uçucu yağı veya yoğunlaştırılmış özü, yemeklere eklenen birkaç dal taze dereotundan çok daha yüksek miktarda aktif bileşen içerebilir.
Diyabet ilacı kullananlar yoğun ürünlere dikkat etmelidir: Dereotu takviyeleriyle yapılan bazı çalışmalarda kan şekeri üzerinde etkiler görülmüştür. Bu nedenle kan şekeri düşürücü ilaç kullananların dereotu takviyesi veya yoğun öz kullanmadan önce doktoruna danışması daha güvenlidir. Bu uyarı, normal yemek miktarından çok yoğunlaştırılmış ürünler için geçerlidir.
Kolesterol ilacı kullananlar takviyeleri doktoruna danışmalıdır: Dereotu takviyelerinin kan yağları üzerinde etkili olabileceğini gösteren sınırlı çalışmalar vardır. İlaçla birlikte kullanıldığında nasıl bir etki oluşacağı her kişi için aynı olmayabilir.
Hamilelikte besin ve takviye miktarı birbirinden ayrılmalıdır: Yemeklere aroma vermek amacıyla eklenen normal miktarlardaki dereotu ile dereotu tohumu, yağı veya takviyesi aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Hamilelikte yoğunlaştırılmış bitkisel ürünler doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Taze dereotu iyi yıkanmalıdır: Yaprakların arasındaki toprak ve yabancı maddeleri uzaklaştırmak için dereotu bol suyla yıkanmalı, fazla suyu süzüldükten sonra tüketilmelidir.
Dereotu tek başına kilo verdirmez veya yağ yakmaz. Kalorisinin düşük olması ve yemeklere lezzet katması nedeniyle dengeli bir beslenme planında kullanılabilir. Kilo kaybı, gün boyunca alınan toplam enerji, hareket düzeyi ve beslenme düzeninin bütünüyle ilişkilidir.
Dereotu geleneksel olarak idrar söktürücü özellikleriyle anılan bitkilerden biridir. Ancak taze dereotunun ödem tedavisinde etkili olduğunu gösteren yeterli klinik kanıt bulunmuyor. Sürekli veya belirgin ödem, kalp, böbrek, dolaşım sistemi ya da kullanılan ilaçlarla ilişkili olabileceği için doktora danışılmalıdır.
Dereotu ve dereotu tohumu geleneksel olarak gaz, hazımsızlık ve şişkinlik şikayetlerinde kullanılır. Ancak bu kullanımın önemli bir bölümü geleneksel bilgilere dayanır. Devam eden veya şiddetli sindirim şikayetlerinde dereotunu tedavi amacıyla kullanmak yerine sağlık uzmanına başvurmak gerekir.
Alerjisi veya doktor tarafından belirtilmiş özel bir kısıtlaması bulunmayan kişiler, dereotunu yemeklerde kullanılan normal miktarlarda her gün tüketebilir. Yine de beslenmeyi yalnızca tek bir yeşilliğe dayandırmak yerine maydanoz, roka, nane, tere, marul ve farklı sebzelerle çeşitlendirmek daha dengeli olur.
Dereotu suyunun taze dereotu yemekten daha faydalı olduğunu gösteren güçlü bilimsel kanıt bulunmuyor. Blenderdan geçirilen veya suyu sıkılan dereotu kısa sürede daha yüksek miktarda tüketilebilir. Özellikle düzenli ilaç kullananların yoğun dereotu içeceklerini alışkanlık haline getirmeden önce doktoruna danışması gerekir.
Yemeklerde kullanılan normal miktardaki dereotunun tiroid hastaları için zararlı olduğunu gösteren güçlü bir kanıt bulunmuyor. Ancak tiroid ilacı kullananların bitkisel takviye, yoğun öz veya yağları doktoruna danışmadan kullanmaması gerekir.
Dereotu bazı toplumlarda anne sütünü artırmak amacıyla geleneksel olarak kullanılan bitkilerden biridir. Buna rağmen dereotunun süt üretimini belirgin biçimde artırdığını kanıtlayan yeterli ve güçlü insan çalışması bulunmuyor. Emzirme döneminde yemeklere eklenen miktarlarla yoğun dereotu tohumu veya takviyesi aynı kabul edilmemelidir.
Hayır. Aynı bitkiden elde edilseler de taze yaprakların, kurutulmuş yaprakların, tohumların ve uçucu yağın bileşen yoğunlukları birbirinden farklıdır. Özellikle dereotu üzerine yapılan araştırmaların bir bölümü tohum, toz, öz veya takviyelerle gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalardan elde edilen sonuçlar doğrudan birkaç dal taze dereotuna uyarlanamaz.
Önemli Uyarı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, reçete niteliği taşımaz. Bu yazıdaki bilgiler de dahil olmak üzere doktorunuzun sizin için uygun görmediği hiçbir yöntemi denememelisiniz.
Yorumlar
0Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın!