Tek Tek İnceliyoruz: Çiğ Sütle Hazır Süt Arasındaki Farklar

Favorilerime
Ekle

Önemli not: Evde yapmak istediğiniz yoğurt, peynir, tereyağı gibi süt ürünlerini hazırlarken güvenilir, sağlıklı, taze ve temiz içerikli olduğuna emin olduğunuz yerlerden çiğ süt temin etmeye özen gösterin. Eğer böyle bir süte erişiminiz yoksa ya da o sütlerin tazeliğinden ve güvenliğinden emin değilseniz bu ürünleri hazırlarken taze günlük süt veya pastörize süt kullanabilirsiniz.

Marketlerde satılan paketli sütler mi? Yoksa inekten sağılan çiğ süt mü? Bu soru senelerdir üretici olsun, tüketici olsun birçoğumuzun aklındaki önemli soruların başında geliyor. Kimisi çiğ sütün ev şartlarında kaynatılarak tüketilmesini sağlıklı bulurken, diğer tarafta pastörize edilmiş ya da UHT süt olarak adlandırılan sütleri daha sağlıklı olduğu için tüketiyor. Çiğ sütün besin değerinin daha yüksek olduğu, UHT sütlerin daha faydalı olduğunu söyleyenler de bol.

Peki, bu söylenenlerin temeli nereye dayanıyor? İkisi arasındaki temel farklılıklar ne? Ne için hangi süt öneriliyor? Süt dosyasını açıyor, büyüteçlerimizi elimize alıp satır aralarını inceliyoruz.

Buyursunlar!

Terimleri bilelim: Süt çeşitleri

Yıllardır sütler üzerine dönen tartışmaların içinde dikkatten kaçan bir nokta var. Mevzu bahis çiğ süt mü, pastörize süt mü, yoksa UHT sütler mi? Bu terimlerin neler olduğunu bir köşeye not edelim. Böylelikle hangisini tüketmekten yana olduğumuzu da bilelim.

Resmi gazetede yayınlanan tebliğe göre bu üç terim arasında ciddi farklar mevcut. Bu nedenle her birini bir bir açıklamakta fayda var.

Çiğ süt nedir?

cig-sut

''Bir veya daha fazla inek, keçi, koyun veya mandanın sağılmasıyla elde edilen, 40 derecenin üzerine ısıtılmamış veya eşdeğer etkiye sahip herhangi işlem görmemiş kolostrum dışındaki meme bezi salgısıdır.'' Tebliğden alınan bu tanıma göre çiğ süt, sütü tüketilebilen hayvanlardan sağılarak elde edilen, taze, çok düşük bir ısıda ya da hiç ısı görmemiş şekilde muhafaza edilen süt türüdür diyebiliriz.

Köylerde çocukluğunu geçirmiş birçok insanın aşina olduğu bu süt türü, inek gibi hayvanlardan sağıldıktan sonra bir miktar kaynatılıp tüketiliyor. Mayalanma işlemi için diğer sütlere göre daha uygun olan çiğ süt, yağ asitleri ve vitaminlerce daha zengin olarak biliniyor.

Pastörize süt nedir?

pastorize-sut

Taze, yeni sağılmış çiğ sütlerin içindeki zararlı organizmaların yok edilmesi amacıyla ısıya tabi tutulmuş süt türüdür. Burada kastedilen sütün yapısına zarar vermeden içilebilir hale getirmek. Önce ısıtılan süt hemen ardından çok hızlı bir şekilde soğutuluyor. Soğutma aşamasında 6 dereceyi geçmemesine özen gösteriyor ve yaklaşık 15 dakika bekletiliyor. Bir nevi şoklanma işlemine tabi tutulan süt, yapısı ve vitaminleri zarar görmeden içilebilir hale geliyor. Ancak çok uzun süre dayanıklılığını koruyamıyor.

UHT süt nedir?

uht

Açılımı Ultra High Temperature (UHT) olan süt çeşitleri ise oda sıcaklığında kapağı açılmadan uzun süre tazeliğini koruyabilen, ticari olarak üretilmiş, uygun şekilde paketlenmiş, içinde bozulmalara neden olabilecek hiçbir organizmanın olmadığı, 135 derece ve daha yüksek derecelere, 1 saniye tabi tutulmuş halidir demek mümkün.

Günümüzde market raflarında paketli halde gördüğümüz sütlerin tamamı UHT süt olarak satılıyor. Bu sütlerin en büyük özelliği çok uzun süre dayanmaları için tüm koşullarının sağlanmış olması ve çok yüksek derecelerdeki ısılara maksimum 1 saniye tutuluyor olmaları. Aksi takdirdeki durumlarda sütün yağ asitleri ve içinde bulunan minerallerin yok denecek kadar azalmasına neden olacak durumlar yaşanıyor. Bu durumların yaşanmaması adına tebliğde belirlenen hüküm ve koşullar uygulanıyor.

Merak edilen konu: Çiğ süt, UHT süt ve pastörize süt arasındaki farklar

upr.org

upr.org

Aslında pastörize süt ve UHT sütler arasında çok bir fark yok ancak temel iki noktada farklılar gösteriyorlar. UHT sütler çok yüksek derecelerdeki ısılara çok kısa bir süreliğine maruz kalıyor. Ardından soğutma işlemine maruz kalmadan paketleme aşamasına geçiliyor. Bu şekilde içerisinde tazeliğini bozabilecek, daha uzun süre dayanmasını engelleyecek maddelerden arındırılıyor. Paketlerin hava almayan paketler olmasına özen gösteriliyor. Bu şekilde kapağı açılmadığı sürece oda sıcaklığında dolaba konmaya ihtiyacı olmadan dayanabiliyor.

cig-sut-nedir-ne-degildir-1-one-cikan

Pastörize edilmiş sütler ise çiğ sütün daha içilebilir ve sağlığa zararlı olabilecek tüm organizmalardan arındırma işlemidir. Bu işlemde sütler, ortalama sıcaklıklarda ısıtılıp, hemen ardından soğutuluyor. Böylece yapısı bozulmuyor. Ancak UHT sütler kadar uzun süre dayanmıyor. Bu şekilde elde edilen sütler maksimum 2-3 gün içinde tüketilmesi gereken sütler oluyorlar. Çiğ alınan sütlerin evde pastörizasyon işleminden geçmiş hali ya da marketlerde satılan günlük sütleri bu kategoride görmek mümkün.

Çiğ süt ise her iki sütün de dışında hiçbir ısıya maruz kalmamış ya da az maruz kalmış olan süttür. Tüm yağ asitlerinin ve vitaminlerin korunduğu halidir. Ancak en büyük sorunsalı hayvanların beslenme şartlarının, sağılma şartlarının, kullanılan ilaçların etkisinden ötürü çiğ sütlerin içerisinde yabancı birçok maddenin olabilmesi ve sağlığa zararlı organizmaların bu şekilde doğrudan vücuda giriyor olması. Diğer iki çeşitte bu risk en aza indirilmeye çalışılırken çiğ sütte bu risk yüksek.

Sütler arasındaki temel farklar bu şekilde.

Hangisi daha yararlı: Çiğ süt mü, UHT süt mü içmeli?

cig-sut-yasaklandi-mi

Özellikle çocukların gelişim dönemlerinde süt tüketmeleri öneriliyor. Bunun nedeni sütün içerisinde bulunan yağ asitleri ve vitaminler. Kemik gelişimine destek olan bu asit ve vitaminler özellikle çiğ sütün içerisinde bulunuyor. UHT sütlerde de bu vitamin ve asitler korunmaya çalışıyor ancak yapıda bazı bozulmalara neden olabiliyor. Diğer yandan UHT sütler içlerindeki tüm yabancı maddeler ve yaşayan organizmalardan arındırıldığı için insan sağlığını bozacak tüm risklerin en aza indirilmiş hali olarak tanımlanıyor.

Çiğ sütler ise hayvanların beslenme tarzından, yaşadıkların ortamın kirliliği ya da temizliğinden, sağılma ve bakılma şartlarından, saklanma koşullarından çok çabuk etkilenebiliyor ve içinde çok sayıda insan sağlığına zararlı madde taşıyabiliyor. Burada temel farkları devreye giriyor.

Çiğ sütler, uygun koşulları sağlamadıkları takdirde bruselloz ve tüberküloz gibi birçok hastalığa yol açan bakterileri de vücuda taşıyabiliyorlar. Sütün uygunsuz koşullarda elde edilmiş olması besin zehirlenmelerine de neden olabiliyor. Ancak çiğ süt besin değeri açısından diğer sütlere nazaran oldukça faydalı. Raf ömrü de kısa olduğu için vücuda herhangi kimyasal bir madde de girmiyor. Zararlı bakterilerin yanında faydalı bakterilerin de içinde olduğu söyleniyor. Çiğ sütlerin doğal olduğuna inanılan, iyi beslenmiş, herhangi bir hastalığı olmayan hayvanlardan elde edilmiş sütleri tercih etmenizi öneriyoruz.

Hangisini tüketelim sorunuza gelecek olursak, her iki sütünde iyi - kötü yönlerini belirttik. Seçimi size bırakalım.

Sağlığınız ve keyfiniz hep yerinde olsun.



Doyamayanlar için bir önerimiz daha var!

Yorumlar

3

beliz667111 Mart 2021 9:42
Torunumuz olduktan sonra 6 yıldır çiğ süt ile yoğurt yapma konusunda uzman oldum. Artık evlerimize dışarıdan yoğurt girmiyor. Her inek sütü aynı değildir. Jersey inek cinsi çiğ sütü kullanın farkı görün. ( bebelerine yoğurt mayalayacak anneler ise büyük marketlerde pastörize jersey sütü ile yoğurt yapabilir).. Yaptığınız yoğurt ( süt yağlı olduğundan) daha kıvamlı ,sert olur. Jersey sütü, keçi sütü gibi insana en faydalı ve en az dokunan süttür. Ama koyun veya manda sütü gibi yağlıdır. Sulu sütlere 3 kuruş verceğinize JERSEY gibi yağlı süte 4-5 kuruş verin farkı görün. Bana da dua edersiniz.
Yanıtla
beliz6671 11 Mart 2021 11:17
Yanıtla
Bir ilave daha yapayım. Türkiyede, holstein , simental ve kara inek dediğimiz inek türleri ve jersey inek cinsleri vardır. Süt üreticilerinin çoğu paket sütleri süt tozu ile genelde yapıyorlarmış. Çiğ sütler ise genelde simental inek cinsi olarak satılıyor. iNEK METOBOLİZMASI OLARAK sütün su oranını kendi bünyesi yapıyor. Jersey inek cinsi ineklerin sütü daha yağlı ve kuru oluyor. Diğerleri daha sulu ve yağsız oluyor. Netice de ineğin kendi yapısı, sütün sulu veya kuru-yağlı olmasını sağlıyor. Alacağınız açık sütün üzerinde sütün cinsi yazar . Yazmaz ise o süt suludur, yaptığınız yoğurt sulu olur. Simental inek sütü yazarsa biraz daha iyidir. Jersey de, jersey yazar. Jersey ise, sütün Mercedes marka arabası gibidir. Sağlıklı günler dilerim..
Hk2425 Temmuz 2018 5:59
Çocukluğumda sütü içersem kaynatılmış, sıcak sıcak tadıyla içerdim, bu kutu sütlere 15 yılda dahi alışamadım. UHT direk boyalı sudan farksız bana göre, sütün her faydası gidiyor. Tavsiye etmiyorum şahsen. Pastorize ise faydalı, içilebilir fakat tatsız tuzsuz bişey. Kaynamışın tadı farklı.
Yanıtla
beliz6671 11 Mart 2021 9:56
Yanıtla
Jersey cinsi inek çiğ sütü kaynatın için, çocukluktaki sütün tadını bulursunuz. Ben de çocukluğumda pazardan bakraçla aldığımız yoğurt tadını, jersey sütü ile yoğurt yapınca ulaştım. Bilgi paylaştıkça güzeldir. Sağlıklı günler dilerim.
Yenal Çetin15 Eylül 2017 7:52
Uht sütün protein ve mineralleri korunmuş olsada kimi uzmanlar tarafından tavsiye edilmiyor.Pastorize daha uygun ve doğal bulunuyor.Ben genel olarak kaynatılmış süt içiyorum.Bazen de pastorize yani günlük süt içiyorum.Çok yüksek ısı verildiği için (1 saniyede olsa )uht süte soğuk bakıyorum.
Yanıtla
Hk24 25 Temmuz 2018 5:58
Yanıtla
Çocukluğumda sütü içersem kaynatılmış, sıcak sıcak tadıyla içerdim, bu kutu sütlere 15 yılda dahi alışamadım. UHT direk boyalı sudan farksız bana göre, sütün her faydası gidiyor. Tavsiye etmiyorum şahsen. Pastorize ise faydalı, içilebilir fakat tatsız tuzsuz bişey. Kaynamışın tadı farklı.
beliz6671 11 Mart 2021 9:52
Yanıtla
Her inek cinsi aynı değildir. Jersey inek cinsi çiğ sütü kaynatın ,için farkı görün. Türkiye de son 10 yıldır benim bildiğim 5-6 çiftlikte üretilip pazarlanıyor. Karadeniz bölgesinde ise bir çok köylümüzde jersey inekleri var. Sağlıklı günler dilerim.

Vallahi Bırakmayız, Bir Tabak Daha?