Meyan Kökü Şerbeti Nedir, Nasıl Yapılır, Faydaları Nelerdir?

Ramazan sofralarında nostaljik bir yer edinen, yaz sıcağında buz gibi bir bardak içtiğimizde içimizi ferahlatan, özellikle Güneydoğu Anadolu’da sokaklarda satılan o koyu renkli içecek… Evet, meyan kökü şerbetinden bahsediyoruz. Çocukluğunda sokakta omzunda güğüm taşıyan satıcıyı görenler için ayrı bir hatıradır; ilk kez tadacak olanlar için ise hafif buruk, kendine has aromasıyla şaşırtıcı bir deneyim.

Bugün birlikte meyan kökü şerbetini sadece bir içecek olarak değil; kökeni, kullanım alanları, besin değeri ve dikkat edilmesi gereken noktalarıyla inceliyoruz. Üstelik evde meyan kökü şerbeti nasıl yapılır, püf noktaları nelerdir, kimler dikkatli tüketmelidir gibi soruların yanıtlarını da hep birlikte öğreneceğiz. Hazırsanız buyurun hemen anlatmaya başlayalım.

İçindekiler

• Meyan kökü nedir?

Meyan kökü, baklagiller (Fabaceae) familyasına ait olan ve bilimsel adı Glycyrrhiza glabra olan bir bitkinin kök kısmıdır. Anadolu’da, Orta Doğu’da ve Akdeniz havzasında yüzyıllardır hem şifa hem de tatlandırıcı olarak kullanılır. Özellikle Adana, Şanlıurfa ve çevresinde doğal olarak yetişir.

Meyan kökünü daha yakından tanıyalım:

• Doğal tatlandırıcıdır: İçeriğinde bulunan glisirizin (glycyrrhizin) maddesi sayesinde şekerden yaklaşık 30–50 kat daha tatlıdır. Bu nedenle tarih boyunca şeker yerine kullanılmıştır.

• Geleneksel tıpta yeri vardır: Antik Mısır’dan Osmanlı’ya kadar sindirim sistemi rahatlatıcı ve boğaz yumuşatıcı olarak kullanılmıştır.

• Koyu renkli ve aromatiktir: Kök kısmı kaynatıldığında veya soğuk suda bekletildiğinde koyu kahverengi bir sıvı verir.

• Bitkisel içecek formunda tüketilir: En yaygın kullanım şekli meyan kökü şerbetidir.

• Kurutarak veya toz halinde satılır: Aktarlarda çubuk formda, kıyılmış halde ya da toz şeklinde bulunabilir.

Bilimsel çalışmalara göre meyan kökünün antiinflamatuar (iltihap azaltıcı) ve antioksidan özellikleri bulunmaktadır. Ancak aşırı tüketimde tansiyon yükselmesine neden olabileceği de belirtilmektedir (Kaynak: NIH – National Center for Complementary and Integrative Health).

Aklımızda tutalım: Doğal olması sınırsız tüketim anlamına gelmez.

• Meyan kökü nasıl kullanılır?

Meyan kökü şerbeti en bilinen kullanım şekli olsa da, bu bitkinin farklı alanlarda değerlendirildiğini görüyoruz. Gelin birlikte inceleyelim:

• Şerbet yapımında: En yaygın kullanım şeklidir. Soğuk suda bekletilerek veya kaynatılarak içecek hazırlanır.

• Bitki çayı olarak: Küçük parçalar kaynar suda demlenerek tüketilebilir.

• Toz formda: Tatlılarda doğal aroma ve tatlandırıcı olarak az miktarda kullanılabilir.

• Şurup ve pastil formunda: Özellikle boğaz rahatlatıcı ürünlerde yer alır.

• Gıda sanayisinde: Doğal aroma verici olarak bazı şekerlemelerde kullanılır.

Kullanırken dikkat edilmesi gereken noktalar:

• Günlük tüketim miktarı sınırlı olmalıdır.

• Yüksek tansiyonu olanlar kontrollü tüketmelidir.

• Hamilelik ve kronik hastalık durumunda doktora danışılmalıdır.

• Uzun süreli ve yüksek miktarda kullanım potasyum düşüklüğüne yol açabilir.

Evde kullanırken ölçülü olmak en güvenli yaklaşımdır. Özellikle düzenli tüketim planlıyorsak mutlaka bir uzmana danışmak gerekir. Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır.

• Meyan kökü şerbeti tarifi nasıl yapılır?

Evde katkısız ve doğal meyan kökü şerbeti yapmak aslında düşündüğümüzden çok daha kolay. Önemli olan doğru oran ve sabır.

Meyan kökü şerbeti tarifi

Malzemeler:

• 50 gram kıyılmış meyan kökü

• 2 litre içme suyu

• İsteğe bağlı 1–2 yemek kaşığı bal veya pekmez

• Servis için buz

Nasıl yapılır?

1. Öncelikle meyan kökü şerbeti için aldığınız kıyılmış meyan kökünü geniş bir cam kaba alın.

2. Üzerine 2 litre içme suyunu ekleyin.

3. Kabın üzerini kapatın ve buzdolabında en az 8 saat (tercihen bir gece) bekletin.

4. Bekleme süresi sonunda meyan kökü şerbeti koyu kahverengi bir renk alacaktır.

5. Karışımı ince bir süzgeç veya tülbent yardımıyla süzün.

6. Tat yoğun gelirse biraz daha su ekleyerek seyreltebilirsiniz.

7. İsterseniz bal veya pekmez ilave ederek hafif tatlandırabilirsiniz.

8. Bol buz ile servis edin ve meyan kökü şerbetini taze olarak tüketin. Afiyet olsun.

Püf noktaları

• Kaynatmak yerine soğuk demleme yöntemi aromayı daha dengeli verir.

• Metal kap yerine cam kap kullanmak daha sağlıklıdır.

• 2–3 gün içinde tüketmeye özen gösterin.

• Köpük oluşması normaldir; bu doğal bileşenlerden kaynaklanır.

• Meyan kökü şerbeti besin değerleri

Meyan kökü şerbeti düşük kalorili bir içecektir. Ancak içeriği yoğun biyoaktif bileşenler içerir.

Ortalama 1 bardak (250 ml) sade meyan kökü şerbeti için:

• Kalori: 5–15 kcal

• Karbonhidrat: 1–3 g

• Protein: Yok denecek kadar az

• Yağ: 0 g

• Şeker: Doğal bitki bileşenlerinden gelen düşük miktar

Öne çıkan bileşenler:

• Glisirizin

• Flavonoidler (antioksidan bileşenler)

• Bitkisel saponinler

Olası faydalar:

• Boğaz yumuşatıcı etki

• Sindirim sistemini destekleyici özellik

• Antioksidan katkı

Ancak dikkat:

• Fazla tüketim tansiyonu yükseltebilir.

• Potasyum düşüklüğüne neden olabilir.

• Kalp ve böbrek hastaları dikkatli olmalıdır.

• Meyan kökü şerbeti ile ilgili sıkça sorulan sorular

Meyan kökü şerbeti tansiyonu yükseltir mi?

Evet, aşırı tüketimde yükseltebilir. İçeriğindeki glisirizin maddesi sodyum tutulumunu artırarak tansiyon yükselmesine neden olabilir. Özellikle hipertansiyonu olan bireyler dikkatli olmalıdır.

Günde ne kadar tüketilmeli?

Sağlıklı bireyler için ara sıra 1 bardak tüketim genellikle güvenli kabul edilir. Ancak düzenli ve yüksek miktarda tüketim önerilmez.

Hamileler içebilir mi?

Hamilelik döneminde yüksek miktarda tüketim önerilmez. Doktorunuza danışmadan düzenli içmemeniz en güvenlisidir.

Çocuklar tüketebilir mi?

Ara sıra ve az miktarda olabilir; ancak alışkanlık haline getirilmemelidir. Her ihtimale karşı çocuk doktoruna danışmadan verilmemelidir.

Diyabet hastaları içebilir mi?

Şeker eklenmemiş hali düşük kalorilidir. Ancak glisirizin etkisi nedeniyle yine de doktora danışılması önerilir.