Mor patates nedir? Görünüşüyle klasik patatesten hemen ayrılan mor patates, kabuğundan iç kısmına kadar uzanan doğal mor rengiyle son yıllarda sofralarda daha sık görülmeye başlayan özel bir patates çeşidi. Bu rengini antosiyanin adı verilen doğal pigmentlerden alan mor patates, hafif tatlımsı aroması ve pişirildiğinde de büyük ölçüde koruduğu rengiyle hem yemeklerde hem de farklı tariflerde kullanılabiliyor.
Türkiye'de mor patates denince tek bir üründen söz etmek de mümkün değil. Sivas, Konya, Niğde, Nevşehir, Kayseri, Aksaray ve Erzurum gibi farklı bölgelerde mor renkli patates çeşitleri üzerine üretim ve deneme çalışmaları yapılıyor. Özellikle Erzurum'un Pasinler Ovası'nda 2024 yılında gerçekleştirilen deneme üretiminde mor patatesten başarılı sonuç alınması, bu farklı renkli ürünün Türkiye'deki üretim alanlarının da dikkat çekmesini sağladı.
Mor patatesi markette gördüğünüz klasik patatesle aynı şekilde mi değerlendirmek gerekiyor, yoksa farklı bir sebze mi? Mor patatesin faydaları nelerdir, nasıl pişirilir, nerede yetişir, tatlı patatesle aynı mıdır ve mor rengini neden alır? Gelin, mutfaklarda giderek daha fazla merak edilen bu renkli patatesi tüm yönleriyle tanıyalım.

Mor patates, yumru kısmı mor veya mor-krem tonlarında olan, patates grubunda yer alan çeşitlerin genel adı olarak kullanılıyor. Kabuğu ve iç kısmı mor renkte olabileceği gibi bazı çeşitlerde iç kısmında mor ile krem tonları birlikte görülebiliyor. Renginin yoğunluğu ise çeşide ve yetiştirme koşullarına göre değişebiliyor.
Burada önemli bir ayrıntı var: Günlük hayatta “mor patates” ve “ube” isimleri zaman zaman birbirinin yerine kullanılsa da bunlar aynı bitki değil. Ube olarak bilinen mor yumru, Dioscorea alata adlı bir yam türü. Türkiye'de üretilen mor patates çeşitleri ise Solanum tuberosum türündeki patatesin mor renkli çeşitleri arasında yer alıyor.
Mor patatesin renginin kaynağı antosiyaninler. Bitkilere kırmızı, mor ve mavi tonlarını veren bu doğal pigmentler, mor patatesin et kısmında da yoğun şekilde bulunabiliyor. Bu nedenle mor renk yalnızca kabuğunda değil, yumrunun içinde de görülebiliyor.
Pişirme sırasında rengin tonu bir miktar değişebilse de mor patates, klasik sarı veya beyaz etli patateslere göre sofrada çok daha dikkat çekici bir görünüm sunuyor. Bu özelliği sayesinde özellikle renkli püreler, garnitürler ve fırın yemeklerinde tercih ediliyor.

Mor patatesin farklı çeşitleri dünyanın çeşitli bölgelerinde yetiştiriliyor. Türkiye'de ise son yıllarda mor patates üretimine yönelik çalışmalar farklı tarım bölgelerine yayılıyor. Sivas ve Konya mor patates yetiştiriciliğinin öne çıktığı iller arasında anılırken, Niğde, Nevşehir, Aksaray, Kayseri ve Adana gibi patates üretiminin güçlü olduğu bölgelerde de mor renkli çeşitlerin deneme ekimleri yapıldı.
Erzurum'un Pasinler Ovası da mor patates açısından dikkat çeken yeni üretim bölgelerinden biri. Burada gerçekleştirilen deneme ekimlerinde mor patatesin bölge toprağına uyum sağladığı ve beklenenin üzerinde verim alındığı açıklandı.
Yani mor patatesi yalnızca yurt dışından gelen egzotik bir ürün olarak düşünmemek gerekiyor. Türkiye'nin farklı patates üretim merkezlerinde bu özel renkli çeşitlerin yetiştirilmesine yönelik çalışmalar devam ediyor.

Mor patatesi diğerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, rengini veren antosiyaninler bakımından zengin olması. Bunun yanında patates genel olarak karbonhidrat, potasyum ve çeşitli vitamin-mineraller içeren bir besin. Mor patatesin besin içeriği ise çeşidine ve yetiştirme koşullarına göre değişebiliyor.
Ancak mor patatesi tek başına bir “şifa kaynağı” olarak görmek yerine, sebze ve meyvelerin çeşitlendirildiği dengeli bir beslenmenin parçası olarak değerlendirmek daha doğru. Özellikle “kanseri önler”, “tansiyonu düşürür” gibi kesin sağlık iddiaları için yalnızca mor patatesin içerdiği antosiyaninlere dayanmak doğru olmaz.

Mor patatesi klasik patates gibi haşlayabilir, fırınlayabilir, buharda pişirebilir veya tavada değerlendirebilirsiniz. Pişirme yöntemi, patatesin dokusunu ve rengini etkilediği için hazırlamak istediğiniz tarife göre seçim yapmak önemli.
Mor rengini mümkün olduğunca korumak istiyorsanız patatesi fazla pişirmemek ve hazırladıktan sonra uzun süre açıkta bekletmemek iyi bir fikir. Özellikle püre ve salata gibi tariflerde rengi doğrudan sofraya yansıdığı için mor patatesin görsel avantajı daha belirgin oluyor.

İki ürün arasındaki en belirgin fark renk ve pigment içeriği. Klasik patatesler genellikle beyaz, krem veya sarı tonlarında bir iç yapıya sahipken mor patates antosiyaninler nedeniyle mor tonlarda görünüyor.
Tat ve doku açısından ise kullanılan çeşide göre farklar bulunabiliyor. Mor patateslerin bazıları klasik patatese oldukça yakın bir tada sahipken bazıları daha belirgin ve hafif tatlımsı bir aromaya sahip olabiliyor. Bu nedenle “mor patatesin tadı kesin olarak şöyledir” demek yerine çeşidine göre değerlendirmek daha doğru.
Hayır. Mor patates ile mor tatlı patates aynı bitki değil. Mor patates, bildiğimiz patatesin mor renkli çeşitlerinden. Mor tatlı patates ise tatlı patatesin mor etli çeşitlerini ifade ediyor.
İkisinin görünüşü birbirine benzeyebildiği için özellikle market ve internet satışlarında isimler karışabiliyor. Ürünü satın alırken ambalajdaki ürün adını ve bilimsel tür bilgisini kontrol etmek bu nedenle faydalı.

Mor patatesi mutfakta klasik patates kullandığınız birçok tarifte değerlendirebilirsiniz. Ancak en büyük avantajı, yemeğe yalnızca lezzet değil doğal bir mor renk de katması.
Özellikle davet sofralarında klasik patates püresinin yerine mor patates püresi hazırlamak, çok basit bir yemeği bile daha dikkat çekici hale getirebiliyor.
Mor patatesin tadı çeşidine göre değişiyor. Klasik patatese benzeyen çeşitleri olduğu gibi hafif tatlımsı aromaya sahip olanları da bulunuyor. Pişirme yöntemi de lezzetini ve dokusunu etkiliyor.
Türkiye'de Sivas, Konya, Niğde, Nevşehir, Aksaray, Kayseri ve farklı patates üretim bölgelerinde mor patates çeşitleri üzerine üretim ve deneme çalışmaları yapılıyor. Erzurum'un Pasinler Ovası da son yıllarda mor patates üretimiyle öne çıkan bölgeler arasında.
Mor patates, antosiyaninler başta olmak üzere çeşitli besin öğelerini içeren bir patates çeşidi. Dengeli beslenme içinde diğer sebzeler gibi değerlendirilebilir. Ancak tek başına herhangi bir hastalığı tedavi ettiği düşünülmemeli.
Mor patatesin kilo aldırıp aldırmayacağı yalnızca patatesin rengine veya çeşidine bağlı değil. Porsiyon miktarı ve özellikle kızartma gibi pişirme yöntemleri toplam enerji miktarını ciddi şekilde değiştirebilir.
Mor patates de diğer patatesler gibi serin, kuru, karanlık ve hava alan bir yerde saklanmalı. Buzdolabında saklamak yerine doğrudan güneş almayan uygun bir kiler veya mutfak dolabı tercih edilebilir. Filizlenmiş, yumuşamış veya bozulma belirtileri gösteren patatesler tüketilmemeli.
Hayır. Ube, Dioscorea alata adlı mor etli bir yam türü. Mor patates ise Solanum tuberosum türündeki patatesin mor renkli çeşitleri için kullanılıyor. Görünüşleri benzer olsa da aynı bitki değiller.
Önemli Uyarı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, reçete niteliği taşımaz. Bir beslenme uzmanı ve/veya diyetisyene danışmadan hiçbir beslenme programını ya da diyeti uygulamamalısınız. Ciddi, kronik bir rahatsızlığı olanların kendi doktorlarına da danışmaları gerektiğini hatırlatalım.
Gamze Olgun
Yemek.com