Siyah Susam Nedir? Nasıl Kullanılır?

Siyah susam, susam bitkisinin doğal olarak siyah renkli tohumlarından elde edilen, tatlılarda ve tuzlu tariflerde tane veya ezme halinde kullanılabilen bir besin.

Poğaçanın üzerinde, salatanın içinde  karşınıza çıktıysa bu siyah küçük tanelerin lezzetini merak etmiş olabilirsiniz. Görünüşü çörek otunu hatırlatsa da siyah susam ve çörek otu farklı bitkilerden geliyor. Siyah susam, kavrulduğunda belirginleşen kavruk aromasıyla alıştığımız tariflere farklı bir dokunuş katıyor. Üstelik kullanmak için yalnızca Asya mutfağından yemekler hazırlamanız gerekmiyor. Evde yaptığınız ekmeğe serpebilir, salatanıza ekleyebilir veya öğüterek soslarda değerlendirebilirsiniz. Peki, beyaz susamla arasında renk dışında hangi farklar var? Beslenmemize nasıl katkı sağlayabiliyor? Gelin, siyah susamın özelliklerini, faydalarını ve kullanım önerilerini birlikte inceleyelim, mutfakta ona yer açmanın pratik yollarına bakalım.

İçindekiler

• Siyah susam nedir?

• Susam bitkisinin siyah renkli tohumları: Siyah susam, bilimsel adı Sesamum indicum olan susam bitkisinin koyu renkli tohum veren çeşitlerinden geliyor. Siyah rengini sonradan yapılan kavurma işleminden almıyor. Beyaz susamı kavurarak siyah susam elde edemiyorsunuz.
• Küçük, yassı ve oval taneler: Görünüş olarak beyaz susama benziyor, ancak koyu kabuğuyla kolayca ayırt ediliyor. Çörek otu ise daha köşeli bir yapıya sahip ve farklı bir bitkinin tohumu. İkisinin kokusu ve lezzeti de birbirinden farklı.
• Belirgin ve hafif buruk aroma: Siyah susam, beyaz susama göre daha yoğun ve hafif acımsı bir tat verebiliyor. Kavurma işlemi, kavruk ve fındıksı aromaların belirginleşmesini sağlıyor. Lezzet, susamın çeşidine ve nasıl işlendiğine göre değişebiliyor.
• Tane, öğütülmüş veya ezme halinde kullanılabiliyor: Taneleri doğrudan tariflere ekleyebilir, havanda hafifçe ezebilir ya da uygun bir öğütücüyle çekebilirsiniz. Siyah susam ezmesi tatlılarda ve soslarda kullanılıyor. Siyah susamdan yağ da elde ediliyor, ancak her susam yağı siyah susamdan üretilmiyor.

• Siyah susam ile beyaz susam arasındaki fark nedir?

• Temel fark tohumun doğal rengi: Siyah ve beyaz susam, susam bitkisinin farklı renklerde tohum veren çeşitleri. Siyah susam genellikle koyu kabuğuyla satılıyor. Beyaz susam ise kabuklu veya kabuğu soyulmuş olarak bulunabiliyor. Bu nedenle beyaz renk, tek başına kabuğun soyulduğunu göstermiyor.
• Aroma ve görünüm tarifin sonucunu etkiliyor: Beyaz susam genellikle daha yumuşak bir lezzet sunarken siyah susam daha belirgin ve hafif buruk bir tat verebiliyor. Özellikle öğütülerek kullanıldığında siyah susam, sosların ve tatlıların rengini griye veya koyu tonlara dönüştürüyor.
• Birçok tarifte aynı ölçüyle değiştirilebiliyor: Ekmek, poğaça ve salata gibi tariflerde beyaz susam yerine aynı miktarda siyah susam kullanabilirsiniz. Lezzetine alışmak için ilk denemede iki susamı yarı yarıya karıştırmak da güzel bir seçenek.
• Besin değerlerini yalnızca renge göre değerlendirmeyin: Her ikisi de yağ, protein, lif ve mineraller içeriyor. Çeşit, yetiştirme koşulları ve kabuğun soyulması besin değerlerini etkileyebiliyor. Siyah susamın her koşulda beyaz susamdan daha faydalı olduğunu söylemek mümkün değil.

• Siyah susam nasıl kullanılır?

• Ekmek ve poğaçaların üzerine serpin: Yumurtalı veya tarifinize uygun başka bir yüzey kaplamasının üzerine siyah susam serpebilirsiniz. Küçük bir tepsi poğaça için 1-2 yemek kaşığıyla başlayıp miktarı damak zevkinize göre ayarlayabilirsiniz. Beyaz susamla karıştırdığınızda hem aroma hem görünüm açısından hoş bir sonuç elde edebilirsiniz.
• Salatalara ve sebzelere ekleyin: İki kişilik bir salata için 1-2 çay kaşığı siyah susam kullanabilirsiniz. Kavrulmuş taneleri servis öncesinde ekleyerek çıtırlığını koruyabilirsiniz. Fırınlanmış havuç, brokoli ve kabak gibi sebzelerin üzerinde de değerlendirebilirsiniz.
• Soslarda hafifçe ezerek kullanın: Siyah susamı havanda ezip limon suyu, zeytinyağı ve dilediğiniz baharatlarla karıştırabilirsiniz. İki kişilik bir sos için 1 tatlı kaşığı susamla başlayabilirsiniz. Taneleri ezmek, aromasının sosa daha iyi karışmasını sağlıyor.
• Tatlılara kavruk bir lezzet katın: Kurabiye hamuruna ekleyebilir, sütlü tatlıların üzerine serpebilir veya öğütülmüş halde keklerde kullanabilirsiniz. İlk denemede küçük bir kurabiye tarifine 1 yemek kaşığı ekleyerek lezzetini tanıyabilirsiniz. Tatlının renginin de koyulaşacağını unutmayın.
• Yağ eklemeden kısa süre kavurun: Çiğ siyah susamı kuru tavaya alın, orta-kısık ateşte sürekli karıştırarak yaklaşık 2-4 dakika kavurun. Miktara ve tavaya göre süre değişebiliyor. Siyah tanelerde renk değişimini görmek zor olduğu için kokusunu ve hafif çıtırtıları takip edin. Aroması belirginleşince hemen bir tabağa aktarın, sıcak tavada bırakmayın.
• Kavrulmuş ürünleri yeniden kavurmanız gerekmiyor: Ambalajda “kavrulmuş siyah susam” yazıyorsa doğrudan tarifte kullanabilirsiniz. Fazladan kavurmak, tanelerin yanmasına ve istenmeyen acı bir tat oluşmasına yol açabiliyor.

• Siyah susamın faydaları nelerdir?

• Lif alımına katkı sağlayabiliyor: Siyah susamın içerdiği lif, yeterli sıvı tüketimi ve liften zengin diğer besinlerle birlikte bağırsak düzenini destekleyebiliyor. Ancak salataya serpiştirilen küçük miktarlar günlük lif ihtiyacının yalnızca bir bölümünü karşılıyor. Kabızlık için tek başına çözüm olarak düşünmemek gerekiyor.
• Kalp sağlığını destekleyen beslenmede yer alabiliyor: Susamın yağında doymamış yağ asitleri bulunuyor. Beslenmede doymuş yağların bir kısmını doymamış yağlarla değiştirmek, LDL kolesterolün düşürülmesine yardımcı olabiliyor. Siyah susam bu beslenme düzenine katkı sağlayabilir, ancak tek başına kolesterol tedavisi yerine geçmiyor.
• Kemik sağlığı için gerekli mineralleri içeriyor: Siyah susamda kalsiyum ve magnezyum gibi mineraller bulunuyor. Kalsiyum kemik ve dişlerin yapısında, magnezyum ise kemik sağlığının yanı sıra normal kas ve sinir işlevlerinde rol oynuyor. Bununla birlikte tüketilen porsiyon ve minerallerin vücutta ne kadar kullanılabildiği de önemli. Küçük bir susam porsiyonunu günlük mineral ihtiyacını karşılayan tek kaynak olarak görmemek gerekiyor.
• Bitkisel protein alımını çeşitlendirebiliyor: Siyah susam, içerdiği proteinle öğünlerin besin değerine katkı sağlayabiliyor. Nohutlu salataya, yoğurtlu bir sosa veya tam tahıllı ekmeğe eklemek pratik bir kullanım yolu. Genellikle küçük miktarlarda tüketildiği için ana protein kaynağınızın yanında tamamlayıcı olarak değerlendirebilirsiniz.
• Antioksidan özellikleri araştırılan bileşikler içeriyor: Susamda lignanlar ve çeşitli fenolik bileşikler bulunuyor. Bazı laboratuvar çalışmalarında siyah susam çeşitlerinin antioksidan kapasitesi dikkat çekiyor. Ancak bu sonuçlar, siyah susam tüketmenin belirli hastalıkları önlediğini veya tedavi ettiğini kanıtlamıyor.
• Faydaları, tüketilen ürünün tamamıyla birlikte değerlendirin: Sade siyah susam ile bol şekerli siyah susam tatlısı aynı beslenme etkisini sunmuyor. Yağ içeren bir tohum olduğu için miktarını öğününüzle birlikte düşünün. Susam alerjiniz varsa siyah susamdan ve onu içeren ürünlerden de kaçınmanız gerekiyor.

• Siyah susam hakkında sık sorulan sorular

• Siyah susam çörek otu mu?

  Hayır, siyah susam ve çörek otu farklı bitkilerin tohumları. Siyah susam daha yassı ve oval, çörek otu ise daha köşeli görünüyor. Lezzetleri farklı olduğu için tariflerde birbirlerinin yerine kullanıldıklarında aynı sonucu vermiyorlar.

• Siyah susam çiğ yenir mi?

  Gıda olarak satılan ve ambalajında pişirme zorunluluğu belirtilmeyen siyah susam çiğ tüketilebiliyor. Kısa süre kavurmak ise aromasını daha belirgin hale getiriyor. Ekim için satılan tohumları tüketim amacıyla kullanmayın.

• Siyah susam ne kadar tüketilmeli?

  Herkes için geçerli, zorunlu bir günlük siyah susam miktarı bulunmuyor. Tariflerde kişi başına 1-2 çay kaşığıyla başlayıp miktarı damak zevkinize ve öğünün içeriğine göre ayarlayabilirsiniz. Bu ölçü bir tedavi dozu veya günlük tüketim zorunluluğu anlamına gelmiyor.

• Siyah susamdan tahin yapılır mı?

  Evet, siyah susam öğütülerek tahin benzeri bir ezme hazırlanabiliyor. Evde hafifçe kavurup soğuttuğunuz taneleri uygun bir mutfak robotunda, aralıklarla çalıştırarak ezebilirsiniz. Elde edilen ezme, beyaz susam tahinine göre daha koyu renkli ve daha belirgin aromalı olabiliyor.

• Siyah susam nasıl saklanır?

  Siyah susamı hava almayan bir kapta, serin, kuru ve güneş görmeyen bir yerde saklayabilirsiniz. Sıcak mutfaklarda veya daha uzun süre saklamak istediğinizde buzdolabını tercih edebilirsiniz. Ambalajdaki saklama talimatını izleyin, küflenen veya belirgin şekilde bayat yağ kokusu gelen ürünü tüketmeyin.