Ispanak ekimi için en uygun dönem genel olarak sonbaharda eylül-ekim, ilkbaharda ise şubat-nisan ayları. Ancak ıspanak ekim zamanını takvimden çok bulunduğunuz bölgenin sıcaklığı belirliyor. Çünkü ıspanak serin iklimi seven bir sebze. Çok sıcak havalarda hızla çiçek sapı oluşturup tohuma kaçabiliyor, aşırı soğuklarda ise özellikle genç bitkiler zarar görebiliyor.
Türkiye'de en yaygın uygulama, kışlık ürün almak için sonbahar ekimi, baharda ürün almak için ise ilkbahar ekimi yapmak. Ilıman bölgelerde sonbahar ekimi daha uzun bir yetiştirme dönemi sunarken kışı sert geçen yerlerde ilkbahar ekimi daha güvenli olabiliyor. Toprak sıcaklığı, ekilecek çeşit ve bölgenin ilk-son don tarihleri de zamanı birkaç hafta öne ya da geriye çekebiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında da Türkiye'deki üretimin ağırlıklı olarak bu iki dönemde yapıldığı belirtiliyor. Hadi gelin şimdi tüm detaylarıyla ıspanak ne zaman ekilir, nasıl yetiştirilir öğrenelim.
Ispanak yılın en sıcak dönemleri dışında farklı zamanlarda yetiştirilebilse de en iyi gelişimini serin ve nemli havalarda gösteriyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yetiştiricilik kaynaklarında 15-20°C arasındaki sıcaklıkların gelişim açısından uygun olduğu belirtiliyor. Sıcaklık yükseldiğinde bitki yaprak üretmek yerine çiçek sapı oluşturmaya başlayabiliyor.
Bu nedenle Türkiye için genel ıspanak ekim takvimini şöyle düşünebiliriz:
| Yetiştirme dönemi | Ekim zamanı | Yaklaşık hasat dönemi |
|---|---|---|
| Sonbahar ekimi | Eylül-ekim | Kasım-aralık |
| İlkbahar ekimi | Şubat-nisan | İlkbahar sonu |
| Kışı ılıman bölgeler | Eylül-kasım | Sonbahar sonundan ilkbahara |
| Kışı sert bölgeler | Hava ve toprak koşullarına göre ilkbahar daha güvenli olabilir | İlkbahar-yaz başı |
Sonbahar yetiştiriciliğinde eylül ve ekim aylarında ekilen ıspanakların kasım-aralık döneminde hasada gelebileceği, ilkbahar yetiştiriciliğinde ise ekimin bölgeye göre şubat, mart veya nisan ayında yapılabileceği belirtiliyor.
Buradaki en önemli nokta şu: “Mart geldi, tohumu atabilirim” demektense toprağın durumuna bakmak daha doğru. Ispanak tohumu düşük sıcaklıklarda çimlenebiliyor. Birçok uzmana göre çimlenme yaklaşık 4-5°C civarındaki toprak sıcaklıklarında başlayabiliyor, ancak daha düzenli ve hızlı çıkış için biraz daha ılık toprak avantaj sağlıyor.
Sonbahar ıspanak ekimi için en uygun dönem çoğu bölgede eylül ve ekim ayları.
Yaz sıcakları azalmaya başladığında ve toprak hala yeterince sıcak olduğunda yapılan ekim, tohumların hızlı çıkmasına yardımcı oluyor. Bitki daha sonra serinleyen havayla birlikte yapraklarını geliştirmeye devam ediyor.
Özellikle Marmara, Karadeniz, Ege ve kışı çok sert geçmeyen bölgelerde sonbahar ekimi oldukça avantajlı olabiliyor. Akdeniz gibi yaz sıcaklarının daha uzun sürdüğü yerlerde ise havaların serinlemesini beklemek gerekiyor. Örneğin Adana İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ekim ayı tarım takviminde ıspanak ekimi bu dönemde yapılabilecek sebzecilik işleri arasında yer alıyor.
Ancak kışı çok sert geçen bölgelerde çok erken yapılan sonbahar ekimi her zaman avantaj sağlamıyor. Erken ekilmiş ıspanakların bazı koşullarda geç ekilenlere göre kış soğuklarından daha fazla zarar görebileceğini de hesaba katma gerekiyor.
İlkbahar ekimi genel olarak şubat, mart ve nisan aylarında yapılıyor. Kesin tarih bölgenin iklimine göre değişiyor.
Kıyı bölgelerinde şubat ayında uygun koşullar oluşabilirken İç Anadolu ve daha soğuk bölgelerde mart veya nisan ayını beklemek gerekebiliyor. Önemli olan toprağın işlenebilir hale gelmesi ve uzun süreli şiddetli don riskinin azalması.
İlkbahar ekiminde çok geç kalmamak önemli. Günler uzadıkça ve hava ısındıkça ıspanak daha kolay tohuma kaçar. Çiçek sapı oluşturan bitkinin yaprak kalitesi düşebilir ve tadı daha acı hale gelebilir. Uzayan günler ve sıcak hava, serin mevsim sebzelerinde bu süreci hızlandırabiliyor.
Bu yüzden baharda ıspanak yetiştirmek isteyenlerin “havalar iyice ısınsın” diye beklemesi tam tersine dezavantaj yaratabilir.
Ispanak için ülkemizin her yerinde geçerli tek bir ekim tarihi vermek pek mümkün değil. Aynı ay içinde Antalya'da bahar havası yaşanırken yüksek rakımlı bir İç Anadolu ya da Doğu Anadolu kentinde toprak hala donmuş olabilir.
Marmara Bölgesi: Sonbaharda eylül-ekim dönemi genellikle uygundur. İlkbahar ekimleri şubat sonundan nisan başına kadar değerlendirilebilir. Kışların daha ılıman geçtiği kıyı kesimlerinde sonbahar ekimi uzun bir üretim dönemi sağlayabilir.
Ege Bölgesi: Yaz sıcaklarının kırılmaya başladığı eylül sonu-ekim dönemi sonbahar ekimi için uygun olabilir. İlkbaharda şubat-mart döneminde yeniden ekim yapılabilir. Kıyıya yakın sıcak alanlarda ilkbahar ekimini fazla geciktirmemek iyi olur.
Akdeniz Bölgesi: Yüksek yaz sıcakları nedeniyle sonbaharda serin havaların gelmesini beklemek gerekir. Ekim-kasım dönemi pek çok yerde daha elverişli koşullar sunabilir. Adana'nın resmi tarım takviminde ekim ayında ıspanak ekiminin yapılabildiği belirtiliyor.
Karadeniz Bölgesi: Serin ve nemli iklim ıspanak yetiştiriciliğine elverişli koşullar sunabilir. Sonbaharda eylül-ekim, ilkbaharda ise şubat-nisan aralığı değerlendirilebilir. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü de ülke genelinde sonbahar ekimi için eylül-ekim, ilkbahar ekimi için şubat-nisan aralığını veriyor.
İç Anadolu ve Doğu Anadolu: Kış soğukları nedeniyle ekim zamanında don riski daha fazla önem kazanır. İlkbaharda toprağın işlenebilir hale geldiği mart-nisan dönemi öne çıkar. Sonbahar ekimi yapılacaksa çeşidin soğuğa dayanımı, rakım ve yerel kış koşulları mutlaka hesaba katılmalı.
Kısacası ayları kesin birer tarih yerine ekim penceresi olarak düşünmek gerekiyor. Aynı bölgenin kıyısı, iç kesimi ve yüksek rakımlı alanları arasında bile birkaç haftalık fark oluşabilir.
Ispanak çoğunlukla doğrudan tohumdan yetiştirilir. Bahçede, yükseltilmiş sebze yatağında veya yeterince derin bir saksıda ekim yapılabilir.
Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında tohumların iyi hazırlanmış ve tavlı toprağa yaklaşık 2-3 santimetre derinliğinde ekilmesi öneriliyor. Sıraya ekimde sıralar arasında yaklaşık 20-25 santimetre bırakılabilir. Bitkiler geliştikten sonra sıra üzerinde yaklaşık 10 santimetrelik aralık oluşturacak şekilde seyreltme yapılabilir.
Evde veya bahçede ekim yaparken şu sırayı izleyebilirsiniz:
Toprağı ekimden sonra sürekli çamur halinde tutmaya gerek yok. Ancak çimlenme döneminde toprağın tamamen kurumasına izin vermemek önemli.
Uygun sıcaklık ve nem sağlandığında ıspanak tohumları yaklaşık 7-10 gün içinde toprak yüzeyine çıkabilir. Hava ve toprak daha soğuk olduğunda bu süre uzayabilir.
Çok sıcak toprak da avantaj sağlamaz. Ispanak serin mevsim sebzesi olduğu için yüksek sıcaklıklar tohumların çimlenmesini olumsuz etkileyebilir.
Bahçe yetiştiriciliğinde yaklaşık 2-3 santimetre derinlik uygun kabul edilir. Çok yüzeysel ekimde tohum kolayca kuruyabilir. Gereğinden fazla derine ekimde ise filizin toprak yüzeyine ulaşması zorlaşabilir.
Saksıda ıspanak yetiştirirken de açık bahçeyle aynı sıcaklık mantığı geçerli. Sonbaharda eylül-ekim, ilkbaharda ise şubat-nisan dönemi iyi bir başlangıç noktası.
Balkon çok sıcak ve doğrudan öğle güneşi alıyorsa sonbahar ekimi çoğu zaman daha rahat sonuç verir. İlkbaharda ise havalar hızla ısınmadan ürünü geliştirmek gerekir.
Saksının mutlaka drenaj deliği bulunmalı. Ispanağın kökleri sürekli su içinde kalmamalı ancak toprak da uzun süre kupkuru bırakılmamalı.
Ispanak yetiştirmenin püf noktası aslında üç kelimede gizli: Serinlik, nem ve doğru zamanlama.
Toprak konusunda çok nazlı bir sebze olmasa da organik madde açısından zengin, suyu tutabilen ancak fazla suyu da tahliye edebilen topraklarda daha iyi gelişir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında ıspanak için humusça zengin, killi-tınlı topraklar ve yaklaşık 6,5-7,5 pH aralığı uygun kabul ediliyor.
Sulama da dengeli yapılmalı. Özellikle tohumların çimlenme ve genç fidelerin gelişme döneminde toprağın kuruması büyümeyi yavaşlatabilir. Buna karşılık sürekli ıslak kalan, havasız toprak kök problemlerini ve hastalık riskini artırabilir.
Ispanak güneşi sever ancak yaz sebzesi gibi düşünülmemeli. İlkbaharda günler uzayıp sıcaklık yükseldikçe bitkinin çiçek sapı oluşturma ihtimali artar. Bu nedenle özellikle bahar ekiminde hasadı fazla geciktirmemek gerekir.
Ispanağın hasada ulaşma süresi çeşide, sıcaklığa, ekim sıklığına ve hangi büyüklükte yaprak istediğinize göre değişir.
Tarım ve Orman Bakanlığının rehberinde genel olarak tohum ekiminden yaklaşık 2-2,5 ay sonra hasada başlanabileceği belirtiliyor. Bitkiler yaklaşık 15-18 santimetreye ulaştığında ve 5-6 gelişmiş yaprak oluşturduğunda daha erken hasat da mümkün olabilir.
Bebek ıspanak olarak kullanılacak genç yapraklar doğal olarak daha erken toplanabilir.
Hasat sırasında dıştaki büyük yaprakları tek tek almak, bitkinin ortasındaki büyüme noktasını koruyarak yeni yaprak üretmeye devam etmesini sağlayabilir.
Türkiye'de sonbahar ekimi çoğunlukla eylül-ekim, ilkbahar ekimi ise şubat-nisan aylarında yapılır. Kesin zaman bulunduğunuz bölgenin iklimine ve don tarihlerine göre değişir.
Evet. Eylül, sonbahar ıspanak ekimi için en uygun aylardan biri. Özellikle yaz sıcaklarının azaldığı bölgelerde ekime başlanabilir. Çok sıcak kıyı bölgelerinde ayın sonunu veya ekim ayını beklemek gerekebilir.
Evet. Ekim ayı Türkiye'nin pek çok bölgesinde ıspanak ekimi için uygun bir dönem. Özellikle kışı ılıman veya orta sertlikte geçen yerlerde sonbahar üretimi için tercih edilebilir.
Kışı ılıman geçen bölgelerde kasım ayında da ıspanak ekilebilir. Ancak kışı sert geçen yerlerde geç ekilen tohumların çıkışı ve gelişimi yavaşlayabilir. Bu nedenle tarih belirlenirken bölgenin don koşullarına ve seçilen çeşide bakmak gerekir.
Evet. Mart ayı ilkbahar ıspanak ekimi için uygun dönemlerden biri. Özellikle kışı soğuk geçen bölgelerde toprak çözüldüğünde ekime başlanabilir. İlkbaharda çok geç kalmamak önemli, çünkü yükselen sıcaklık ve uzayan günler bitkinin tohuma kalkmasını hızlandırabilir.
Ispanak sıcak havayı sevmediği için yaz ayları açık alanda yetiştiricilik açısından genellikle uygun değil. Yüksek sıcaklık hem çimlenmeyi zorlaştırabilir hem de bitkinin erken tohuma kalkmasına neden olabilir. Serin yüksek rakımlı bölgeler veya kontrollü yetiştirme ortamları bunun dışında değerlendirilebilir.
Ispanak serin dönemde güneş alan yerlerde iyi gelişebilir. Ancak sıcaklığın yükselmeye başladığı ilkbahar sonlarında hafif gölge, bitkinin aşırı ısınmasını azaltabilir. Burada asıl belirleyici unsur güneşten çok yetiştirme sıcaklığıdır.
Uygun nem ve sıcaklıkta yaklaşık 7-10 gün içinde çimlenebilir. Soğuk topraklarda çıkış daha uzun sürebilir.
Tam boy hasat için çoğu yetiştirme koşulunda yaklaşık 2-2,5 ay düşünülebilir. Bebek yaprak olarak tüketime uygun ıspanaklar daha erken toplanabilir.
Yorumlar
0Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın!